6 Şubat Depremi Astin Felaketi
SESİMİ DUYAN VAR Mİ? 

6 Şubat 2023… Hafızalarımıza derin izler bırakan, sadece binaların değil, yüreklerimizin de sarsıldığı o kara gün. 

Bugün, yaşadığımız büyük felaketin  yıl dönümünde, kaybettiğimiz canları bir kez daha rahmetle anıyor, ailelerine ve yakınlarına sabır diliyorum demek de içimi soğutmuyor ...

Bu büyük acının ardından millet olarak sergilediğimiz dayanışma ve birlik ruhu, umudumuzu yeniden yeşertmemizi sağladı. Kilis, kendi yaralarını unutup afet bölgesindeki kardeşlerinin yanında oldu, yardım elini uzattı, yaraları birlikte sarmanın ne demek olduğunu gösterdi. Bu süreçte fedakârca çalışan herkese yürekten teşekkür ediyorum.
Bugün bize düşen en önemli sorumluluk, yaşananlardan ders alarak daha dirençli şehirler inşa etmek, afetlere karşı bilinçlenmek ve gerekli önlemleri almaktır. 

Deprem toplum ve bireyleri nasıl etkiliyor? Sosyoloji, depreme nasıl yaklaşıyor? İnsanlar depremi nasıl aklileştiriliyor, depremin getirdiği yıkımla nasıl mücadele ediyor?

Deprem sadece jeolojik bir olay değil, sosyolojik ve psikolojik boyutu olan bir afet zira, insan ve toplumları sosyal, ekonomik, kültürel açıdan olumsuz etkiliyor, depremzedeler de travma sonrası stres bozukluğu depresyon ve çaresizlik hissediyor.

6 Şubat 2023’deki Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden 3 yıl geçti. 50 bine yakın kişi vefat etti, binlercesi yaralandı, öncelikle Depremlerin  yıldönümünde vefat edenleri rahmetle anıyorum. Yaralı ve engelli kalanları saygılarımla selamlıyorum.

Bu yazının başlığındaki “Sesimi duyan var mı?” ibaresi iki anlam taşıyor: Biri, depremde enkaz altında kalanların çığlığının sembolü; ikincisi depremin ikinci yıldönümünde afeti unutmadığımızın ve depremlerin sürekli olarak yaşanabileceğini hatırlatmak amaçlı.

Türkiye’nin bir deprem kuşağında olması gerçeğini aklımızdan çıkarmadan hayat alanlarımızı oluşturmamız gerekiyor. Sosyolojideki “risk toplumu” teorisi deprem, sel, yangın vb. felaketlerin her an olabileceğini ve toplumların bu gerçeklerle yaşamaları gerektiğini vurgular.

Depremzedelerin depremi nasıl betimledikleri ile ilgili yapılan sosyolojik araştırmaya göre, büyük bir çoğunluğu kıyamet benzetmesi yapıyor.
Ki ben de 1999 Gölcük Depremini yerinde yaşayan biri olarak o kıyamete o korkunc geceye sahip olmuştum 
Bir dakikada bütün varlığını yitiren, gözleri önünde apartmanların yıkıldığı, çaresiz, kimsesiz, umutsuz kalınan “an”, hayatın ve dünyanın sonunu imleyen “kıyametten” başka bir kelime ile anlatılamazdı. Aile, akraba, arkadaş ve sevdiklerini kaybetmenin, evsiz barksız kalmanın kıyameti çağrıştırması doğal. Her şeyin sıfırlandığı, bittiği bir an, hiçbir şeyin anlamının olmadığı kaos ortamı “kıyameti” ifade eder.

İşi, ailesi, komşularından ayrı kalan ve gündelik hayat pratikleri değişen bireyler, sosyolojik travma yaşar. Sosyal bir varlık olduğu için sosyal çevresi ile var olur. Sosyal sermaye ve sosyal ilişki ağı insana güvenli bir yaşam sunar. Deprem ile sosyal sermayesi yara alan bireyler, sosyolojik açıdan güvensizlik, anlamsızlık bağlamında sosyolojik bir sorun olan anomi (kuralsızlık) ve yabancılaşmaya düşerler. Güvendikleri toprak ayaklarının altından kaymış, evleri başlarına yıkılmıştır. Hiçbir şeyin anlamı yoktur. Artık kimseye güven duyamamaktadırlar. Hayatın anlamı kalmamıştır. Yıllardır biriktirdikleri ile sahip oldukları evleri ve eşyaları enkaz altında kalmıştır veya kurtarabildikleri eşyaları koyacakları mekân bulma sorunu yaşamaktadırlar.  Bu durum da her şeye ve herkese karşı güvensizlik oluşturur.

Ailedeki can kayıpları ve depremden dolayı farklı şehirlere göç eden aile bireyleri bağlamında “parçalanmış aile” oranları artıyor. Ailede özellikle çocuklar, yaşlılar ve engelliler depremden olumsuz etkileniyor.

Deprem karşısında psikolojik tepkilerde bireyler ya kaçarlar, ya savaşırlar ya da donar kalırlar. Çocuklarda çoğunlukla donma, yani hiçbir tepki vermeden susma görülüyor. Deprem travması sonrası yas tutmak doğaldır ve gereklidir. Ağlamak ayıp değildir.

Travma sonrası stres bozukluğundan kurtulmanın en önemli unsuru, aile dayanışmasıdır. Bir arada bulunan aile bireyleri sevgi, güven ve dayanışma ile hayata tutunurlar.

Sonuç olarak Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yok. Nasıl Japonya deprem gerçeği ile depreme dirençli kentler kuruyorsa, 1755 Lizbon depreminden sonra yeni bir şehir kurulmuşsa, 1939 Erzincan depreminden sonra az katlı yatay bir şehir kurulmuşsa “yeni kentleşme ve mimari tarzına” geçmek zorundayız. Türkiye, Sanayi Devrimi’ni 150 yıl geriden izlese de yanlış modernleşmeyi izleyip kalitesiz ve sağlam olmayan beton yığını gökdelenler yapmayı gelişme olarak görüp kendini kandırıyorsa da her yaşanan olumsuzluktan ders çıkarmak zorunda. Sadece hukuki anlamda yasalar ve yönetmelikler çıkarmakla sorun çözülmüyor. Tıpkı, deprem yönetmeliğine uygun binalar yapılması ve göstermelik denetiminde olduğu gibi yapılırsa insan olduğumuzu ve ölüm nefes kadar yakın olduğu bilinciyle hayatınızı sürdürmeliyiz

Önce sosyolojimizi düzeltmemiz lazım. Zihniyetimizi dönüştürmek zorundayız. İş ahlâkı ve sorumluluk, insana saygı ve değer vermek önceliğimiz olmalı.

Bir daha böyle acıların yaşanmaması temennisiyle, 6 Şubat’ta kaybettiğimiz tüm vatandaşlarımızı rahmetle anıyorum. Unutmadık, unutturmayacağız!....